Uit onderzoek blijkt dat tienduizenden dga's in de komende jaren met pensioen gaan. Gelukkig staat op elke straathoek een hulpverlener klaar. Henk Kwakkel (48) van PricewaterhouseCoopers adviseert ondernemers.Hoge bloeddruk, hartkloppingen, opvliegendheid, rusteloosheid, slaapgebrek, vermoeidheid. Voor menig terugtredend ondernemer is de overdracht van zijn bedrijf een regelrechte ramp.

Uit onderzoek blijkt dat tienduizenden dga's in de komende jaren met pensioen gaan. Gelukkig staat op elke straathoek een hulpverlener klaar. Kamer van Koophandel Nederland organiseerde onlangs een themadag bedrijfsoverdracht, compleet met coaches, checklists en adviezen in de categorie 'begin tijdig'.

Eerst rustig nadenken dan doen

Henk Kwakkel (48) ergert zich aan deze aanpak. Volgens hem gaat aan een geslaagde overdracht altijd een 'strategisch proces van heroriëntatie' vooraf. Kwakkel, adviseur bij PricewaterhouseCoopers en daarnaast docent en promovendus aan de Vrije Universiteit, is een vurig pleitbezorger van een fundamentele benadering.

Zes vragen over zijn stappenplan.

Waarmee begint een goede bedrijfsoverdracht?

'Stel jezelf de vraag: wat voor bedrijf heb ik? De bedrijfskundige invalshoek is relevant want daarmee valideer je je keuzen. Waar voegt mijn bedrijf waarde toe? Met welke producten of diensten kan de onderneming in continuïteit blijven groeien?'

'Natuurlijk spelen er ook psychologische factoren zoals het al dan niet kunnen loslaten van de onderneming. Maar die psychologische kant van bedrijfsoverdracht is nogal fluïde en mag niet te veel domineren. Daarom hecht ik in mijn onderzoek zo veel waarde aan de strategische component van de bedrijfsoverdracht.'

Welke rol spelen de ontwikkelingsfasen van een bedrijf?

'Ik onderscheid start, vroege groei, consolidatie, succesgroei, expansie, volwassenheid en afbouw. Bij start en vroege groei is ondernemerschap vereist. De consolidatiefase vraagt juist weer om management: is de onderneming in control? Ondernemerschap komt opnieuw in beeld bij expansie. Welke partijen kan ik kopen? Hoe zorg ik voor diversificatie van mijn producten of diensten? En welke exportmarkten boor ik aan?'

'Tussen ondernemerschap en management zit een natuurlijke spanning. Die spanning, die angel is er nooit helemaal uit te halen.Ondernemerschap is creativiteit, risico nemen, naar buiten gericht zijn. Management is vooral in control zijn, planning en organisatie.'

Wat is de invloed van de buitenwereld?

'Strategievorming gaat altijd van buiten naar binnen en dan pas van binnen naar buiten. Wat speelt in de omgeving van het bedrijf? Steek je voelsprieten uit. Als het goed is, is een ondernemer daar eigenlijk altijd mee bezig. Klopt mijn visie op de omgeving? Wat is mijn aanvalsplan?'

En de rol van de onderneming zelf?

'Vanuit de onderneming geredeneerd moeten systemen en processen op orde zijn. Draait de onderneming op een manier die we zouden willen? Soms moet je een product of dienst revitaliseren. Wat wil mijn klant eigenlijk van mij, maar spreekt hij niet uit.'

Is navelstaren geoorloofd?

'Navelstaren mag. Maar vergeet jezelf niet af te vragen wat je het liefste zou willen met de overdracht. Breng dat direct in verband met het bedrijfsbelang. Het gaat dan over zaken als continuïteit, kansen en bedreigingen. Schrijf vervolgens een aanvalsplan dat verder reikt dan het moment van terugtreden. Elementen zijn missie, visie en strategie. Over je graf heen regeren mag dus in dit geval. Bespreek een en ander wel goed met het managementteam, want zij moeten dit strategisch plan in de praktijk brengen. Een gedeelde visie motiveert en geeft een hernieuwd draagvlak voor besluitvorming.'

Hoe vindt een ondernemer zichzelf opnieuw uit?

'Een ondernemer is aan de vooravond van zijn bedrijfsoverdracht in gevecht met zichzelf (wat wil ik?), zijn onderneming (welke levensfase?) en de tijdgeest. Dat is niet eenvoudig. Maar een volwassen entrepreneur is in staat om zichzelf en zijn onderneming te herpakken. Een succesvolle overdracht hoort bij goed ondernemerschap.'

Volgens Kwakkel wordt bedrijfsopvolging vaak ten onrechte ervaren als een onbevredigend proces. Juist in economisch slechte tijden moet volgens hem een ondernemer zichzelf en het bedrijf opnieuw uitvinden. De ondernemer wil ook na zijn terugtreden nog iets met zijn bedrijf. Kwakkel: 'Dat lukt niet als hij zich laat leiden door simpele checklijstjes. Het uitgangspunt moet zijn: mijn bedrijf staat en daar moet ik iets mee. Een goede overdracht is niet afbouwen, maar sterker terugkomen.

(bron: Het Financieele Dagblad)